Η εξέλιξη και τα ορόσημα του Εθνικού Παρατηρητηρίου ΔΑΜ

Θεσμική σύσταση της Ειδικής Υπηρεσίας Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης και δημιουργία του Εθνικού Παρατηρητηρίου με τα άρθρα 3 και 10, αντίστοιχα, του ν. 4872/2021 (ΦΕΚ Α' 247/10.12.2021).

Θεσμικός καθορισμός του ρόλου, των στόχων και των αρμοδιοτήτων του Παρατηρητηρίου για την παρακολούθηση και αποτίμηση της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, σύμφωνα με το άρθρο 8 της υπ’ αρ. 653 Υπουργικής Απόφασης (ΦΕΚ 462/Β΄/24.01.2024).

Σύσταση των Περιφερειακών/Εδαφικών Επιτροπών Δυτικής Μακεδονίας και Πελοποννήσου-Μεγαλόπολης, με σκοπό την προώθηση του διαλόγου και της συνεργασίας μεταξύ των τοπικών φορέων και την υποστήριξη του έργου των δομών διακυβέρνησης της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΔΑΜ), σύμφωνα με την υπ’ αρ. πρωτ. 19251/01.03.2023 Απόφαση του Διοικητή της ΕΥΔΑΜ.

Σχεδιασμός και ολοκλήρωση ενός ολοκληρωμένου μηχανισμού αξιόπιστης πληροφόρησης για την παρακολούθηση της μετάβασης και την υποστήριξη της τεκμηριωμένης χάραξης πολιτικής που συνιστά το Σύστημα Δεικτών του Εθνικού Παρατηρητηρίου Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης. Το Σύστημα οργανώθηκε ιεραρχικά στις τέσσερις βασικές διαστάσεις της μετάβασης, Οικονομία, Κοινωνία, Περιβάλλον και Συμμετοχική Διακυβέρνηση, και περιλαμβάνει 19 θεματικές περιοχές, 53 στόχους και 138 ομάδες με ποσοτικούς και ποιοτικούς δείκτες.

Ένταξη της πράξης με τίτλο «Δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας παρατηρητηρίου για τα έργα της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης» στο Ειδικό Πρόγραμμα Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης 2021–2025 και έγκριση της χρηματοδότησής της με την υπ’ αρ. 226383/31.12.2025 Υπουργική Απόφαση.

Δημιουργία και λειτουργία της αρχικής έκδοσης της ιστοσελίδας jto.gr, με ενημέρωση για το Εθνικό Παρατηρητήριο ΔΑΜ και την πορεία της διαδικασίας της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, την παρουσίαση του Συστήματος Δεικτών ΔΑΜ, την παροχή δεδομένων για τα έργα και παρεμβάσεις που υλοποιούνται στις περιοχές μετάβασης, και στοιχείων που αφορούν στα μεγέθη δεικτών του Συστήματος Δεικτών ΔΑΜ και για τις τέσσερις βασικές διαστάσεις της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης: Οικονομία, Κοινωνία, Περιβάλλον και Διακυβέρνηση.

Συνεργασία με τις αρμόδιες υπηρεσίες για το Ειδικό Πρόγραμμα Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης 2021–2025, το Εταιρικό Σύμφωνο Περιφερειακής Ανάπτυξης 2021–2027 («ΕΣΠΑ 2021–2027»), το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (ΕΠΑ 2021–2025), την Ειδική Υπηρεσία Συντονισμού Ταμείου Ανάκαμψης (ΕΥΣΤΑ) για το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), το Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα Κρατικών Ενισχύσεων (ΟΠΣΚΕ) και το Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα (ΟΠΣ), που οδήγησε στη συστηματική συλλογή και αξιοποίηση στοιχείων σχετικά με τα χρηματοδοτούμενα έργα στις περιοχές Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης.

Διαμόρφωση νομοθετικού και κανονιστικού πλαισίου για τη διευκόλυνση της λειτουργίας του Εθνικού Παρατηρητηρίου με διατάξεις που αφορούν στην παροχή δεδομένων και τη διαλειτουργικότητα με πληροφοριακά συστήματα και βάσεις δεδομένων φορέων του Δημοσίου, καθώς και στη σύσταση Παραρτημάτων του Εθνικού Παρατηρητηρίου στη Δυτική Μακεδονία και στην ευρύτερη περιοχή της Μεγαλόπολης.

Ανάπτυξη στρατηγικών συνεργασιών με δημόσιους, επιστημονικούς και τεχνικούς φορείς, ενδεικτικά με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, το Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών και Εξοικονόμησης Ενέργειας, τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής και την Ελληνική Στατιστική Αρχή, με στόχο τη συστηματική παροχή αξιόπιστων δεδομένων, τη διεύρυνση των διαθέσιμων πηγών πληροφόρησης και την ενίσχυση της διαλειτουργικότητας.

Μετά την αρχική λειτουργία της ιστοσελίδας jto.gr (κατά τη Φάση Α), η ψηφιακή πλατφόρμα εισέρχεται στη Φάση Β συνεχούς εξέλιξης και εμπλουτισμού με νέα ποσοτικά και ποιοτικά δεδομένα για τα μεγέθη των δεικτών του Συστήματος Δεικτών, λειτουργίες και ψηφιακά εργαλεία που αφορούν σε όλες τις διαστάσεις της μετάβασης: την οικονομία, την κοινωνία, το περιβάλλον και τη διακυβέρνηση.

Σταδιακή ανάπτυξη και λειτουργική αναβάθμιση ενός ενιαίου και εύχρηστου περιβάλλοντος διεπαφής, το οποίο υποστηρίζει την παρουσίαση, την ανάλυση και τη διαδραστική απεικόνιση των δεδομένων, των ομάδων δεικτών του Συστήματος Δεικτών και των αποτελεσμάτων του Εθνικού Παρατηρητηρίου ΔΑΜ.

Σταδιακός εμπλουτισμός των δυνατοτήτων του Ψηφιακού Βοηθού AI του Εθνικού Παρατηρητηρίου ΔΑΜ (Φάση Β), ώστε οι χρήστες να αναζητούν ευκολότερα πληροφορίες για τη Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση, υποβάλλοντας ερωτήματα σε φυσική γλώσσα. Η εξέλιξη του Ψηφιακού Βοηθού στη Φάση Β περιλαμβάνει δυνατότητα ευφυούς αναζήτησης και ανάλυσης στο Σύστημα Δεικτών και στο Αποθετήριο, τη συγκριτική αξιολόγηση δεδομένων και την παροχή τεκμηριωμένων απαντήσεων με αναφορά στις πηγές και παρουσίαση σε πίνακες, γραφήματα ή χάρτες.

Ανάπτυξη διαδραστικού εργαλείου χαρτογραφικής πληροφόρησης και προηγμένης οπτικοποίησης γεωχωρικών δεδομένων για τις περιοχές μετάβασης.

Καθορισμός των τεχνικών και λειτουργικών προδιαγραφών, σύνταξη των τευχών δημοπράτησης και διενέργεια διεθνούς ανοικτού διαγωνισμού. Αντικείμενο της σύμβασης αποτελεί η ανάπτυξη της Γ’ Φάσης της Ψηφιακής Πλατφόρμας του Εθνικού Παρατηρητηρίου ΔΑΜ, η ενσωμάτωση των επιμέρους εφαρμογών και εργαλείων, η διαλειτουργική σύνδεση με εξωτερικά πληροφοριακά συστήματα, καθώς και η παροχή υπηρεσιών εκπαίδευσης και υποστήριξης. Η διαγωνιστική διαδικασία υλοποιείται στο πλαίσιο της πράξης «Δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας παρατηρητηρίου για τα έργα της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης», η οποία εντάχθηκε στο Ειδικό Πρόγραμμα Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης 2021–2025 και χρηματοδοτείται βάσει της υπ’ αρ. 226383/31.12.2025 Υπουργικής Απόφασης.

Ανάπτυξη, εγκατάσταση, παραμετροποίηση και διαλειτουργική διασύνδεση της πλατφόρμας, σύμφωνα με τις τεχνικές και λειτουργικές προδιαγραφές της σύμβασης. Η υλοποίηση του έργου θα προσφέρει στο Εθνικό Παρατηρητήριο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης και συνολικά στην Ειδική Υπηρεσία Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης ένα ολοκληρωμένο επιτελικό εργαλείο για την παρακολούθηση και τον συντονισμό του Προγράμματος ΔΑΜ, ενώ παράλληλα θα διασφαλίζει την παροχή έγκυρης, τεκμηριωμένης και εύκολα προσβάσιμης πληροφόρησης προς τους πολίτες και τους επενδυτές σχετικά με την πορεία της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της διαφάνειας, της εμπιστοσύνης και της κοινωνικής συμμετοχής.

Παραγωγική λειτουργία της ολοκληρωμένης έκδοσης της Ψηφιακής Πλατφόρμας του Εθνικού Παρατηρητηρίου, με πλήρη διασύνδεση των επιμέρους εφαρμογών και διαλειτουργικότητα με εξωτερικά πληροφοριακά συστήματα και πηγές δεδομένων. Στην πλατφόρμα ενσωματώνονται η ολοκληρωμένη έκδοση του Ψηφιακού Βοηθού Τεχνητής Νοημοσύνης, με αξιοποίηση επικαιροποιημένων δεδομένων, και η ολοκληρωμένη Γεωπύλη, με δυνατότητες συλλογής, διαχείρισης, επικαιροποίησης και προηγμένης χαρτογραφικής απεικόνισης γεωχωρικών δεδομένων.